×

Serwis używa ciasteczek ("cookies") i podobnych technologii m.in. do utrzymania sesji i w celach statystycznych. • Ustawienia przeglądarki dotyczące obsługi ciasteczek można swobodnie zmieniać. • Całkowite zablokowanie zapisu ciasteczek na dysku komputera uniemożliwi logowanie się do serwisu. • Więcej informacji: Polityka cookies OPI PIB

×

Regulamin korzystania z serwisu PBN znajduję się pod adresem: Regulamin serwisu

Szukaj wśród:
Dane publikacji

Wieluń – 1 IX 1939 r. Bombardowanie miasta a międzynarodowe prawo konfliktów zbrojnych

Artykuł
Czasopismo : WOJSKOWY PRZEGLĄD PRAWNICZY   Zeszyt: 2, Strony: 21-52
2013 polski
Link do publicznie dostępnego pełnego tekstu
Cechy publikacji
-
  • Oryginalny artykuł naukowy
  • Zrecenzowana naukowo
Dyscypliny naukowe
-
Historia , Prawo
Abstrakty ( polski )
-
Bombardowanie Wielunia to jeden z bardziej istotnych tematów historycznych ostatniej dekady. Historia ataku powietrznego Luftwaffe, będącego jednocześnie jednym z pierwszych aktów II wojny światowej, zostało odkryta na nowo w ostatnich latach, dzięki staraniom lokalnych władz i ośrodków. Równolegle z faktem historycznym, atak na miasto to także problem międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych. Celem artykułu jest przypomnienie i zrekonstruowanie zasad prowadzenia działań powietrznych zgodnie z normami ius in bello oraz próba oceny bombardowania Wielunia pod kątem zgodności z zasadami i zwyczajami prawa wojennego. Artykuł zawiera również informację o toczących się postępowaniach w Polsce i w Niemczech wobec sprawców nalotu, a także różnice w kwalifikacji prawnej ataku Luftwaffe proponowaną przez organy ścigania.
Bibliografia
-
  1. <<One of several disaffected groups comes from the small town of Wielun, which before the war lay close to the German frontier. On 1 September 1939, the Luftwaffe targeted Wielun for its very first bombing raid. The bombs started falling by some accounts at 4.30am and by others at 4.40am; at all events several clear minutes before the opening salvo at Westerplatte. About 1,290 townspeople were killed in their beds. Three-quarters of the town was pulverised. The casualty rate was more than twice as high as Guernica or Coventry. But hardly anyone outside Wielun recalls it.>> N. Davis: We must not forget the real causes of the war, The Independent, 29 VIII 2009, http://www.independent.co.uk/voices/commentators/we-must-not-forget-the-real-causes-of-the-war-1778973.html (dostęp 02.12.2012)
  2. http://wiadomosci.wp.pl/kat,1342,title,Prezydent-w-Wieluniu-gdzie-spadły-pierwsze-bomby,wid,11450 711,wiadomosc.html?ticaid=1f98e (dostęp 02.12.2012).
  3. M. Porwitt: Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 r., Warszawa 1983, s. 97; T. Olejnik: Wieluń – polska Guernica, Wieluń – Kielce 2009 http://wbi.d2.pl/wtn/00/album39popr.pdf (dostęp 08.05. 2012).
  4. 28 Dywizja Piechoty przybyła na teren Armii Łódź w ostatnich dniach sierpnia 1939 i koncentrowała się w okolicach Widawy i Zduńskiej Woli. 29 sierpnia gen. Rómmel nakazał jednostkom wyjście na dalekie przedpole, co było wykonaniem rozkazu Naczelnego Wodza (rozkaz ten spowodował bardzo poważne rozciągnięcie linii obronnych, był jednak podyktowany względami politycznymi oraz interpretacją zapisów Układu o wzajemnej pomocy podpisanego w Londynie, 25 sierpnia 1939 zob.http://avalon.law.yale.edu/wwii/blbk19.asp).; A. Wesołowski: Szczerców - Góry Borowskie Wrzesień 1939, Warszawa 2006, s.34-36, 88–89.
  5. S. Abramowicz: Tragedia Wielunia w świetle materiałów śledztwa Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu [w] Wieluń był pierwszy. Bombardowania lotnicze miast regionu łódzkiego we wrześniu 1939r., red. J. Wróbel, Łódź 2009, s. 118.
  6. A. Zawilski: Bitwy polskiego września, Kraków 2009, s. 223–224.
  7. Brak jakiejkolwiek reakcji na atak z ziemi potwierdza dziennik Oberleutnanta Karla Hartmanna, który dowodził samolotami II Staffel (eskadra) 77 Sturmgeschwader (pułk bombowców nurkujących),którego samoloty wróciły w komplecie (poza jednym, przymusowo lądującym z powodów technicznych); J. Książek: Cel zniszczony, z dzienników wojennych Waltera Siegla i Kurta Hartmana, s. 45, http://www.historiawielunia.uni.lodz.pl/cel_zniszczony.pdf (dostęp 02.12.2012).
  8. Instytut Pamięci Narodowej, Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Łodzi. postanowienie o umorzeniu śledztwa S/10/04/Zn z dnia 09.06.2011 r. (kserokopia w posiadaniu autora) s. 4.
  9. A. Wesołowski poddaje w swej książce, że Abhwera miała świadomość istnienia stałej linii oporu na linii tych rzek; A. Wesołowski: Szczerców..., jw., s. 447-448
  10. J. Wróbel: Region łódzki w przededniu wojny [w:]Wieluń..., jw., s. 30.
  11. G. Bębnik: Wieluń, 1 września 1939r. [w:] Wieluń był pierwszy..., jw., s. 53–54; J. Ksiązek: Cel zniszczony..., jw., s. 45; A. Wesołowski: Szczerców..., jw. s.417-418; M. Emmerling:: Luftwaffe nad Polską 1939, cz. III: Stukaflieger, Gdynia 2007, s. 20. A. Wesołowski w swojej książce w materiałach źródłowych wskazuje na istnienie mapy sztabowej 10. Armii z 30 sierpnia 1939r, gdzie jak wskazuje << pozycja brygady była wyrysowana kilkanaście kilometrów kwadratowych wokół miasta, a nie w nim samym>> T. Olejnik wskazuje na raporty niemieckie jednoznacznie stwierdzające, że w mieście nie stwierdzono wroga (keine besondere Feindbeobachtung) zob. T. Olejnik: Wieluń... [w:] Wieluń był..., jw., s. 89–90.
  12. Wolfram von Ritchofen był dowódcą wszystkich jednostek bombowców nurkowych 4 Floty Powietrznej; J. Trenkner, Ziel vernichtet, Die Zeit 2003/07 http://www.zeit.de/2003/07/A-Wielun (dostęp 22.05.2012)
  13. T. Olejnik: Wieluń-prawda o 1 września 1939r. [w:] Wieluń był..., jw., s. 73.
  14. OKŁ S/10/04/Zn..., jw., s. 8.
  15. Była to najnowsza wersja, która weszła na wyposażenie jednostek tuż przed wybuchem wojny. Wyposażone w silniki Junkers Jumo o mocy 1000 KM były w stanie rozwijać prędkość 300 km/h oraz zdolne przenosić bomby o ogólnym tonażu 500 kg., J. Trenkner, Ziel... j.w; Encyklopedia lotnictwa: red. W. Wodziczko, Bielsko – Biała 1993, s. 33.
  16. System Udeta albo „trąby jerychońskie” („Jerichontrompeten”) polegał na wykorzystaniu pędu powietrza nurkującego samolotu, który przechodził przez specjalne szczeliny w podwoziu, powodując niezwykle głośny i przerażający dźwięk zwiastujący atak Sztukasa. Jest to jeden z symboli wojny błyskawicznej, niektórzy autorzy sugerują, że system ten został opracowany specjalnie na rozkaz Hitlera by stać się również czynnikiem wywoływania strachu.
  17. J. v. Mattern, H. M Kloth: Stukas über Wielun, 26. VIII 2009 http://einestages.spiegel.de/static/ topicalbumbackground/4821/stukas_ueber_wielun.html (dostęp 02.12.2012).
  18. OKŁ S/10/04/Zn s.1 k.1140; „Die ersten Bomben treffen das Allerheiligen-Krankenhaus” A. Hreczuk: „Flugzeuge, Papa, Flugzeuge!“, Der Taggesspiegel 30.08.2009, http://www.tagesspiegel.de/zeitung/ weltkriegsbeginn-flugzeuge-papa-flugzeuge/1590804.html (dostęp 02.12.2012).
  19. Taką liczbę ustalono podczas śledztwa przez OKŁ; spotykana często ilość ofiar szacowana na 1200 zabitych dotyczy poległych na terenie całego powiatu wieluńskiego; OKŁ S/10/04/Zn, s. 11, k.1145.
  20. Prohibit, for the Term of Five Years, the Launching of Projectiles and Explosives from Balloons, and Other Methods of Similar Nature. The Hague, 29 July 1899 http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/160?OpenDocument (dostęp 02.12.2012).
  21. Deklaracja w sprawie zakazu rzucania z balonów pocisków i środków wybuchowych, Haga, 18 października 1907 r. http://www.pck.org.pl/pliki/mph/1907_Haga_-_balony.pdf (dostęp 12.12.2012); R. Bierzanek: Wojna a prawo międzynarodowe,Warszawa 1982, s. 299; J.W Garner: Proposed Rules for the Regulation of Aerial Warfare, „American Journal Of International Law” 56/ 1924, s. 56.
  22. Dobrym przykładem takiego podejścia jest wypowiedź przed wybuchem I wojny światowej, marszałka Francji Ferdynada Focha: <<Samolot jest świetną sportową zabawką, ale dla sił zbrojnych jest zupełnie nieprzydatny>>. Trudno o bardziej nietrafioną w kontekście historii wypowiedź dowódcy wojskowego. J. Hamilton: Aircraft of World War I, Edina 2004, s. 6.
  23. Art. 25 aneksu do Konwencji Dotyczącej Praw i Zwyczajów Wojny Lądowej, Haga, 18 października 1907 r. (Dz. U. z 1927 r., Nr 21, poz. 161).
  24. <<The rules established by the Hague Conventions of 18th October, 1907, relative to Sieges and Bombardments by Land or Naval Forces, are applicable to aerial war>>: P. J Goda: The Protection Of Civilians From Bombardment By Aircraft: The Ineffectines Of The International Law Of War. „Military Law Review” 1966, vol. 93, s. 96.
  25. http://www.westernfrontassociation.com/component/content/article/121-aerial-warfare/876-bombing-britain-war.html (dostęp 07.05.2012). Ogółem do V 1918 r., niemieckie lotnictwo przeprowadziło 27 rajdów powietrznych, w których zginęło 2,807 osób oraz powodując straty materialne sięgające rzędu 1, 5 mln funtów; J. S Corum: Inflated by Air Common Perceptions of Civilian Casualties From Bombing, Maxvell Air Force Base Alabama 1998, s. 1.
  26. J. G Gomez: The Law Of Air Warfare,” International Review Of Red Cross” nr 323/1998 http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jpcl.htm (dostęp 02.02.2012).
  27. R. Wymann: The First Rules Of Air Warfare, „Air University Review” 1984.
  28. W. H Parks: Air Law and the Law of War, „The Air Force Law Review” 1990 s. 15.
  29. J. M Garner: Proposal Rules For The Regulation of Aerial Warfare, „The American Journal of International Law” Vol. 18, No. 1 (Jan., 1924), s. 57.
  30. R. Bierzanek, 1923 Hague Rules for the Control of Radio in Time Of War. Commentary. [w:] The Law of Naval Warfare: A Collection of Agreements and Documents With Commentaries. red. N. Ronzitti, Dordrecht 1988, s. 406.
  31. A.P.V Rogers: Law on the battlefield, Manchester 2006, s. 91.
  32. Art. 2 Konwencji o bombardowaniu przez morskie siły zbrojne w czasie wojny (IX konwencja haska), Haga, 18 X 1907 r. (Dz. U. z 1936 r. Nr 6, poz. 66).
  33. Reguły wojny powietrznej, Haga, 19 lutego 1923 r.; pełny tekst http://www.pck.org.pl/pliki/mph/1923_Haga_-_wojna_powietrzna.pdf (dostęp 02.02.2012).
  34. H. M Hanke: The 1923 Hague Rules of Air Warfare- A Contribution To The Development Of International Law Protecting Civilians From Air Attack, „International Review Of Red Cross” nr 3/1991, s.15.
  35. J. Toman, D, Schindler: The Laws of Armed Conflict, Dordrecht 1988, s. 207; W. H Parks: Air law..., jw., s. 25.
  36. H. M Hanke: The 1923..., jw.
  37. W. L. Rodgers: The Laws Of War Concering Avation and Radio,” The American Journal of International Law” Vol. 17, No. 4 (Oct., 1923), s. 630.
  38. R. Wymann: The..., jw., s. 3.
  39. <<Not even prisoners, or wounded, or women, or children have been respected by belligerents who deliberately sought to strike terror into every heart for the purpose of repressing all resistance. Murders and massacres, tortures, shields formed of living human beings, collective penalties, the arrest and execution of hostages, the requisitioning of services for military purposes, the arbitrary destruction of public and private property, the aerial bom bardment of open towns without there being any regular siege>> Commission on the Responsibility of the Authors of the War and on Enforcement of Penalities, „The American Journal of International Law”, Vol. 14, No. 1/2 (Jan. - Apr., 1920), pp. 95-154, http://www.jstor.org/stable/pdfplus/2187841.pdf (dostęp 20.05.2012).
  40. A.P. V Rogers, Law on the..., jw., s. 96.
  41. <<(...)że jedynym legalnym celem, jaki państwa winny sobie stawiać w czasie wojny, jest osłabienie sił zbrojnych nieprzyjaciela>>; Deklaracja w sprawie pocisków wybuchających małego kalibru, Petersburg, 11 grudnia 1868 r. http://www.pck.org.pl/pliki/mph/1868_Petersburg_-_pociski_wybuchajace.pdf (dostęp 07.05.2012); I. Henderson: The Contemporary Law Of Targeting, Leiden 2009, s. 61 i nast.
  42. Patrz współcześnie kwestia obiektów tzw. podwójnego zastosowania (dual-use objects).
  43. H. M. Hanke: The 1923 Hague..., jw., s. 23–26.
  44. J. M Garner: Proposal..., jw., s. 70.
  45. R. Wymann: The..., jw.
  46. H. M Hanke przytacza tu przykłady regulaminów sił powietrznych USA, Japonii, Wielkiej Brytanii czy nawet Luftwaffe: instrukcja z lipca 1939 przyjęła założenia regulacji z 1923 roku, jednakże z wyraźnym zastrzeżeniem, że bombardowania terrorystyczne mogą być dopuszczalne wtedy gdy będzie wymagała tego sytuacja bojowa, na podstawie upoważnienia głównodowodzącego Luftwaffe. H.M Hanke: The 1923 Hague Rules..., jw., s. 34–36.
  47. R. Bierzanek: 1923 Hague Rules...., jw., Wytyczne dotyczące bombardowania lotniczego http://marszalek.com.pl/INNE/prac03.pdf (dostęp 02.02.2012).
  48. <<Recognizes the following principles as a necessary basis for any subsequent regulations:1) The intentional bombing of civilian populations is illegal; 2) Objectives aimed at from the air must be legitimate military objectives and must be identifiable; 3) Any attack on legitimate military objectives must be carried out in such a way that civilian populations in the neighbourhood are not bombed through negligence>> Protection Of Civilian Population Against Bombing From the Air in Case of War, League of Nations, 30 September 1938 http://www.dannen.com/decision/int-law.html#D (dostęp 02.02.2012).
  49. Draft Convention for the Protection of Civilian Populations Against New Engines of War. Amsterdam, 1938. http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/345?OpenDocument (dostęp 02.02.2012).
  50. OKŁ … jw., s.1, k. 1140; (Dz. U. z 1946 Nr 69 poz. 377, ze zm.); bieg przedawnienia został wstrzymany względem sprawców czynów określonych w ar. 1 ust. 1 na podstawie ustawy z dnia 22 IV 1964 r. w sprawie wstrzymania biegu przedawnienia w stosunku do sprawców najcięższych zbrodni hitlerowskich popełnionych w okresie drugiej wojny światowej (Dz. U. z 1964 Nr 15, poz. 86); zob. także Konwencja o niestosowaniu przedawnienia wobec zbrodni wojennych i zbrodni przeciw ludzkości, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych dnia 26 XI 1968 r. (Dz. U. z 1970 Nr 26, poz. 208); Uchwała SN VI KZP 50/75 z dnia 12 III 1976 r.; zgodnie z art. 13 przepisów wprowadzających k.k z 1997, kara śmierci została zamieniona na karę dożywotniego pozbawienia wolności (Dz .U. z 1997 Nr 88 poz. 554).
  51. <<§ 211 Mord (1) Der Mörder wird mit lebenslanger Freiheitsstrafe bestraft. (2) Mörder ist, wer aus Mordlust, zur Befriedigung des Geschlechtstriebs, aus Habgier oder sonst aus niedrigen Beweggründen, heimtückisch oder grausam oder mit gemeingefährlichen Mitteln oder um eine andere Straftat zu ermöglichen oder zu verdecken, einen Menschen tötet >>. Criminal Code in the version promulgated on 13 November 1998, Federal Law Gazette [Bundesgesetzblatt] I, s. 3322, last amended by Article 3 of the Law of 2 October 2009, Federal Law Gazette I, s. 3214.
  52. <<To, co według polskich ocen jest zbrodnią wojenną, według ocen prawników niemieckich mieści się w ramach prawem dozwolonych działań wojennych; a jeżeli nawet w ich ramach miały miejsce zabójstwa wykraczające poza wojenną konieczność to czyny te uległy przedawnieniu>> Pierwszy był Wieluń, Wywiad z prof. Witoldą Kuleszą o zbrodniach na ludności cywilnej i jeńcach wojennych, Rzeczpospolita 09.09.1999 http://archiwum.rp.pl/artykul/241734.html (dostęp 02.12.2012).
  53. Vermerk 320 uJs 203766/78 (1 uJs 1316/78 StA Deggendorf) <<Totung einter unbekannten Vielzahl von polnischen Stastsangehorigen in Wielun, Regierungsbezirk Lodz>> (kserokopia w posiadaniu autora).
  54. <<Es handelte der ersten Kriegsaktionem, bei denen auszuschliessen ist, dassie ausschlieblisch dem Allerheiligen – Krakenhaus gegolten haben, da es als solches nicht gekennzeichnet war und die gesamte Stadt Wielun zum grosten Teil zerstort wurde>>.; tamże.. k .170; OKŁ...., jw., k. 1145, s. 12.
  55. Convention on the Non-Applicability of Statutory Limitations to War Crimes and Crimes Against Humanity, 26 November 1968, lista sygnatariusz patrz http://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-6&chapter=4&lang=en (dostęp 02.12.2012).
  56. European Convention on the Non-Applicability of Statutory Limitation to Crimes against Humanity and War Crimes http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ChercheSig.asp?NT=082&CM=1&DF=&CL=ENG (dostęp 02.12.2012).
  57. Porozumienie międzynarodowe w przedmiocie ścigania i karania głównych przestępców wojennych Osi Europejskiej, Karta Międzynarodowego Trybunału Wojskowego, Londyn, 8 sierpnia 1945 r. (Dz. U. z 1947 Nr 63, poz. 367).
  58. Dz.U. z 1927 Nr 21, poz. 159.; Przepisy Konwencji regulują sposób wypowiadania wojny, obowiązek jego notyfikowania państwom neutralnym, jaki i ogólny zakaz prowadzenia działań wojennych bez uprzedniego wypowiedzenia; R. Bierzanek, J. Symonides: Prawo międzynarodowe publiczne. Warszawa 2005, s. 402, C. F. J. Doebbler: Introduction to International Humanitarian Law, Waszyngton 2005, s. 18-19; A. Łazowski, A. Zawidzka- Łojek: Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 2011, s. 316.
  59. Kwestia pierwszego ataku powietrznego na Wieluń, jest przedmiotem licznych kontrowersji. T. Olejnik wskazuje, dysponując zeznaniami świadków, że atak miał miejsce pomiędzy godziną 4.30, a 5.00. Powołują się tutaj na zeznania m.in. ordynatora szpitalu w Wieluniu, oraz osób znajdujących się w tym czasie na rynku miejskim (T. Olejnik: Wieluń..., jw.; T. Olejnik: Wieluń – prawda o 1 września 1939 r. [w:]Wieluń był pierwszy..., jw., s. 90 i nast.). Podobne wiadomości przedstawia T. Wesołowski (T. Wesołowski: Szczerców... j.w. s. 450) W oficjalnych niemieckich raportach, w tym zachowanym meldunku hauptmanna Siegla do dowództwa 76 St.G wskazano Startzeit: 5.02, Angriffzeit (czas ataku): 5.40, Landzeit: 06.05. Niemieckie dokumenty zawierają informację przesunięte o godzinę. J. Trenkner (J. Trenker: Ziel vernichtet..., jw.,) wskazuje, iż jest to efekt stosowania czasu letniego w Niemczech i wynikającej stad różnicy czasowej. Tezę przeciwną wskazuje G.Bębnik wskazując, iż godziny w raportach niemieckich są prawdziwe, gdyż czas polski i niemiecki był taki sam (G. Bębnik: Wieluń, 1 września 1939 [w:] Wieluń był pierwszy..., jw., s. 58 i nast. ). Oznacza to, iż Wieluń mógłby być bombardowany o godzinie 5.40, a więc w godzinę po ataku na Westerplatte; czas ten potwierdza śledztwo OKŁ S/10/04/Zn (OKŁ..., jw., s. 8, k. 1143), jednakże T. Wesołowski, podaje informację dotyczące żołnierzy 36 pułku piechoty wyraźnie zaznaczające godzinę 4.40.
  60. R. Bierzanek, J. Symonides: Prawo..., jw., s. 379.
  61. Y. Dienstein: War, Agression and Self Defence, Cambridge 2011, s. 15.
  62. T. Leśko: Międzynarodowe prawo konfliktów zbrojnych, Warszawa 1982, s. 9–10.
  63. T. D Gill, D. Fleck: The handbook of the international law of military operations, Nowy Jork 2010, s. 53. Podobne stanowisko zajął Międzynarodowy Trybunał Karny ds. byłej Jugosławii w sprawie Tadic. << A]n armed conflict exists whenever there is a resort to armed force between States or protracted armed violence between governmental authorities and organized armed groups or between such groups within a State. International humanitarian law applies from the initiation of such armed conflicts and extends beyond the cessation of hostilities until a general conclusion of peace is reached; or, in the case of internal conflicts, a peaceful settlement is achieved. Until that moment, international humanitarian law continues to apply in the whole territory of the warring States or, in the case of internal conflicts, the whole territory under the control of a party, whether or not actual combat takes place there >> Prosecutor v. Dusko Tadic aka "Dule" (Decision on the Defence Motion for Interlocutory Appeal on Jurisdiction IT-94-1-T) www.icty.org/x/cases/tadic/acdec/en/51002.htm (dostęp 02.12.2012).
  64. Y. Dienstein: War..., jw., s. 5.
  65. H. Kelsen: Prniciples of International law, New Jersey 2003, s. 27.
  66. Dziennik bojowy 36 pułku piechoty potwierdza zaobserwowanie przez oddziały lecącej grupy hpt. Siegla, ale zgodnie z wcześniejszym rozkazem <<strzelać można tylko wówczas, gdy lotnictwo npla będzie zachowywało się czynnie strzelając lub bombardując>> Po bombardowaniu wyprawa została ostrzelana przez kompanie przeciwlotnicze ckm-ów 36 pułku; T. Wesołowski: Szczerców..., jw., s. 422.
  67. Tamże...
  68. <<c) Zbrodnie przeciw ludzkości, mianowicie: morderstwa, wytępianie, obracanie ludzi w niewolników, deportacja i inne czyny nieludzkie, których dopuszczono się przeciwko jakiejkolwiek ludności cywilnej, przed wojną lub podczas niej, albo prześladowania ze względów politycznych, rasowych lub religijnych przy popełnianiu jakiejkolwiek zbrodni wchodzącej w zakres kompetencji Trybunału lub w związku z nią, niezależnie od tego, czy było to zgodne, czy też stało w sprzeczności z prawem kraju, w którym zbrodni dokonano.>> Porozumienie międzynarodowe w przedmiocie ścigania i karania głównych przestępców wojennych Osi Europejskiej, Karta Międzynarodowego Trybunału Wojskowego, Londyn, 8 sierpnia 1945 r. (Dz. U. z 1947 Nr 63, poz. 367).
  69. Przyjmując taki pogląd, w przypadku II wojny światowej, należy zauważyć, że rozpoczęłaby się znacznie wcześniej niż atak na Wieluń czy Westerplatte. Istnieje wiele potwierdzonych dokumentów, stanowiących o przekraczaniu granicy państwowej i pierwszych wymianach ognia już około godz. 1 – 2 w nocy 1.09.1939 w rejonie Piły czy Górnego Śląska z jednostkami Straży Granicznej. Sama odezwa prezydenta RP wskazuje, na noc z 31.08 na 1.09. Pierwszy nalot bombowy zaś odbył się na most w Tczewie już koło 4.20 (M. Emmerling:Luftwaffe nad Polską..., jw.). Teoria „pierwszego strzału” W. Czapliński: Skutki prawne nielegalnego użycia siły w stosunkach międzynarodowych, Warszawa 1993, s 25–33.
  70. Z tego punktu widzenia, świadomość wybuchu wojny można przyjąć za dostateczną koło godzin 6 – 7 rano, gdy obszary przygraniczne były świadkiem bezpośrednich starć, a reszta kraju otrzymała informację za pomocą radia, prasy czy oficjalnych wezwań władz lokalnych.
  71. Corfu Channel case, Judgment of April 9th, 1949: I.C.J. Reports 1949, s. 22, http://www.icj-cij.org/docket/files/1/1645.pdf (dostęp 02.12.2012).
  72. D.W Greig: The Underlying Principles of International Humanitarian Law, „Australian Year Book of International Law”, nr 31/1980, s. 61.
  73. Tamże... s. 62. Sprawa z 1955 r. dotycząca zestrzelenia samolotu pasażerskiego linii izraelskich EL-AL, przez bułgarską obronę przeciwlotniczą wskutek naruszenia przestrzeni powietrznej zob. Case concerning the Aerial Incident of Judy 27th, 1955 (Israel v. Bulgaria) , Preliminary Objections, Judgement of May 26th, I959: I.C. J. Reports I959; zob. Legality of the Threat or Use of Nuclear Weapons, Advisory Opinion I. C. J. Reports 1996 (I), s. 257, para. 79; Legal Consequences cf the Construction of a Wu11in the Occupied Palestinian Territory, Advisory Opinion, I. C. J. Reports 2004, p. 67, para. 157; Jurisdictional Immunities of the State (Germany v. Italy: Greece intervening), Jugdment, I. C. J. Reports 2012.
  74. OKŁ S/10/04/ Zn.
  75. Mapa Wojskowego Instytutu Geograficznego http://www.mapywig.org/m/wig100k/ P44_S27_WIELUN.jpg (dostęp 02.12.2012).
  76. Także art. 25 haskich reguł wojny powietrznej <<Wojujący, który pragnie zapewnić w nocy ochronę szpitali i innych uprzywilejowanych budynków, wspomnianych wyżej, winien przedsięwziąć środki konieczne dla uczynienia podanych wyżej specjalnych znaków dostatecznie widocznymi>> To kolejny przykład, iż reguły haskie były również w swej znacznej mierze kodyfikacja zwyczajowego prawa humanitarnego.
  77. Zob. art. 19 Konwencja genewska o polepszeniu losu chorych i rannych w armjach czynnych, podpisana dnia 27 lipca 1929 r. (Dz. U. z 1932 Nr 24, poz. 79); M. Lubiszewski: Użycie znaku rozpoznawczego w świetle norm międzynarodowego prawa humanitarnego. Uwagi de lege lata i de lege ferenda. [w:] Wybrane aktualne problemy międzynarodowego prawa humanitarnego, red. R. Fordoński, T. Jasudowicz, M. Lubiszewski, Olsztyn 2005, s. 32–33.
  78. T. Olejnik wskazuje na zeznania świadków, którzy potwierdzają obecność znaków na dachu budynku, natomiast sam ordynator szpitala nie wspomina o takich znakach (T. Olejnik: Wieluń-polska..., jw.). A. Wesołowski z kolei wskazuje, że z pamiętników podchorążego 36 pułku, który otrzymał rozkaz dokonania oceny skali zniszczeń miasta wynika, że na narożniku budynku powiewała flaga czerwonego krzyża. (A. Wesołowski: Szczerców..., jw., s. 451).
  79. Patrz przemówienia dowódcy Luftwaffe Hermana Goeringa do żołnierzy Luftwaffe z dnia 1 IX 1939 r. oraz przemówienie gen. Kesserlinga do słuchaczy szkół lotniczych; S. Abramowicz: Tragedia Wielunia... [w:] Wieluń... jw., s. 110.
  80. Art.9. Czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeżeli sprawca ma zamiar jego popełnienia, to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi. (Dz. U. z 1997 Nr 88, poz. 553, ze zm.).
  81. <<(...) zamiar taki zawsze występuje w związku z jakimś zachowaniem celowym i oznacza akceptacje („godzenie się) możliwości, iż to zachowanie może zrealizować znamiona czynu zabronionego albo wywołać skutek objęty takimi znamionami>> Wiele autorów wskazuje, iż wykazanie takiego zamiaru jest związane z koniecznością poszukiwania jego źródeł w psychice sprawcy, co w praktyce powoduje bardzo poważne trudności dowodowe; A. Marek: Kodeks Karny – komentarz, Warszawa 2007, s. 34–36.
  82. Orzeczenie SN V KRN/72 z 6 lutego 1973 r., OSNPG 1973, nr 6, poz. 72, za Kodeks karny – komentarz, red M. Bojarskiego, Warszawa 2010, s. 124–125.
  83. A. Marek: Kodeks karny..., jw., s. 35.
  84. <<Bombardowanie lotnicze w celu sterroryzowania ludności cywilnej albo niszczenia czy uszkadzania własności prywatnej nie mającej charakteru wojskowego bądź zranienie walczących, jest zabronione>> zob. art. 22 haskich reguł wojny powietrznej.
  85. P. Grzebyk: Odpowiedzialność karna za zbrodnię agresji, s. 258.
  86. Y. Dienstein: Defences [w:] Substantive and Procedural Aspects of International Criminal Law: Commentary, Vol. 1, Haga 2000, red. G. B MacDonald, O. Swaak-Goldman, s. 371–372.
  87. Y. Aksar: Implementing international humanitarian law: from the ad hoc tribunals to a permanent International Criminal Court, Londyn 2004, s. 86.
  88. <<First, there is a requirement of intent, which involves awareness of the act of participation coupled with a conscious decision to participate by planning, instigating, ordering, committing, or otherwise aiding and abetting in the commission of a crime. Second, the prosecution must prove that there was participation in that the conduct of the accused contributed to the commission of the illegal act>>; ICTY, Prosecutor v. Dusko Tadic, Case No. IT-94-1, Judgement (Trial Chamber), 7 May 1997.
  89. G. B MacDonald: Substantive..., jw., s. 372; (Dz. U. z 1956 r. Nr 38, poz. 171, załącznik).
  90. <<It is clear that Schacht was a central figure in Germany's rearmament programme, and the steps which he took, particularly in the early days of the Nazi regime, were responsible for Nazi Germany's rapid rise as a military power, But rearmament of itself is not criminal under the Charter. To be a crime against peace under Article 6 of the Charter it must be shown that Schacht carried out this rearmament as part of the Nazi plans to wage aggressive wars>>; Nazi Conspiracy and Agression Jugdment,Trial of War Criminals Before The Nuremberg Military Tribunal, Norymberga 1946–1949, s. 137; Substantive and Procedural Aspects of International Criminal Law: Commentary, Vol. II, Part 1, Haga 2000, red. G. B MacDonald, O. Swaak-Goldman, s. 724–725.
  91. <<Istotą działań terrorystycznych jest to, że kierują się one zazwyczaj przeciwko osobom niemającym bezpośredniego wpływu na realizację zakładanych celów zamachowców, a warunkiem ich skuteczności jest osiągnięcie znacznego efektu psychologicznego (motyw zastraszenia) i potencjalnie dużego wydźwięku społecznego i medialnego>> wyrok TK z 30 IX 2009 r., KK 47/07, OTK-A 2008, nr 7.
  92. S. Abramowicz; Tragedia Wielunia... [w:] Wieluń był..., jw., s. 112–113; ciekawy wątek biograficzny hpt. Siegla wskazuje w swym artykule J. Trenkner poddając, że 26 VIII 1939 r. na poligonie w Neuhammer grupa maszyn Ju – 87, dowodzonych przez dowódcę ataku na Wieluń, rozbiła się podczas ćwiczenia loty nurkowego wskutek błędnych komunikatów pogodowych. Z 14 maszyn uratowała się tylko jedna – W. Siegla. J. Trenkner uważa, że atak na Wieluń miał być formą rehabilitacji hauptamana za wypadek na poligonie (J. Trenkner, Ziel... jw.). W dużej mierze wybór Wielunia jako miasta o marginalnym charakterze, tłumaczy fakt, iż dopiero na przełomie XX i XXI w. ta sprawa stała się przedmiotem oficjalnych badań.
  93. OKŁ S/10/04/Zn s. 8, k. 1143; około godziny 14 miał miejsce trzeci atak StG 2 im. Inelmmana, majora O. Dinorta.
  94. Bombowce typu Ju – 87 z założenia miały stanowić formę artylerii powietrznej mające na celu wspieranie kolumn pancernych. Tym bardziej zastanawia fakt wykorzystania sił aż trzech pułków lotnictwa szturmowego przeciwko miejscowości, która nie leżała na gruncie głównego natarcia Wehrmachtu i to w dodatku gdy korpusy pancerne 10. Armii toczyły zacięte walki z Wołyńską BK oraz 7 Dywizją Piechoty w Częstochowie, a 8. Armia z oddziałami 10 Dywizji Piechoty na odcinku sieradzkim. H. Guderian: Wspomnienia żołnierza, Warszawa 2003.
  95. <<Kto, biorąc udział w masowym zamachu lub choćby w jednym z powtarzających się zamachów skierowanych przeciwko grupie ludności podjętych w celu wykonania lub wsparcia polityki państwa lub organizacji>> art. 118a k.k. ustawy Kodeks karny (Dz. U. z 1997 Nr 88 poz. 553).
  96. Dz. U. z 1947 r. Nr 63, poz. 367.
  97. Tzw. zasada Rendulica (zob. niżej).
  98. S. Abramowicz: Tragedia Wielunia... [w:] Wieluń..., jw., s. 121.
  99. Declaration Renouncing the Use, in Time of War, of Explosive Projectiles Under 400 Grammes Weight. Saint Petersburg, 29 November / 11 December 1868. http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/130?OpenDocument (dostęp 02.12.2012).
  100. <<Consequently, the mere absence of an express IHL rule on pointed does not necessarily justify an action on the basis of military necessity; actions in warfare must equally reflect respect for humanity>>; M. Schmitt: Military Necessity and Humanity in International Humanitarian Law: Preserving the Delicate Balance, „Virginia Journal of International Law” vol. 50, s. 800 http://www.vjil.org/assets/pdfs/vol50/issue4/VJIL-50.4-Schmitt-Essay.pdf (dostęp 08.06.2012); A. Górbiel: Konieczność..., s. 50; M. Flemming, J. Wojciechowska: Zbrodnie wojenne. Przestępstwa przeciwko pokojowi, państwu i obronności. Rozdział XVI, XVII, XVIII kodeksu karnego, Warszawa 1999, s. 28.
  101. Schmitt..., jw.,; Yearbook of International Humanitarian Law, The Pillars of International Humanitarian Law, red. T. McCormack, A. McDonald, Haga 2006, s. 5; <<Military necessity, as understood by modern civilized nations, consists in the necessity of those measures which are indispensable for securing the ends of the war, and which are lawful according to the modern law and usages of war.>> Instructions for the Government of Armies of the United States in the Field (Lieber Code). 24 April 1863. http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/110?OpenDocument (dostęp 08.06.2012); M. Gąska: Zagadnienie konieczności wojskowej http://www.marek-gaska.org/index.php?option=com_content&view=article&id=108:zagadnienie-koniecznoci-wojskowej&catid=39:wykady&Itemid=74 (dostęp 22.05.2012).
  102. H M. Hensel: The legitimate use of military force : The Just War Tradition and the Customary Law of Armed Conflict, Burlington 2008, s 143.
  103. H. M Hanke: The 1923..., jw., s. 35.
  104. C. F. J Doebbler: Introduction to international humanitarian law, Washington 2005, s. 47.
  105. Pomimo braku legalnych kryteriów podziału na obszary przyfrontowe i zaplecze frontu, bliskość Wielunia w stosunku do granicy (30 km) oraz realna, co za tym idzie, możliwość stania się przedmiotem walk już pierwszego dnia wojny, wskazują iż jest to miasto przyfrontowe.
  106. G. Bębnik: Wieluń, 1 września 1939 r. [w:] Wieluń był pierwszy..., jw., s. 55.
  107. M. Emmerling: Luftwaffe nad Polską 1939, cz. III: Stukaflieger, Gdynia 2007, s. 21.
  108. <<Stwierdzenie braku wypełnienia znamion znosi obowiązek przeprowadzenia rozumowania dotyczącego zarzucalności i uchyla odpowiedzialność karną za przestępstwo umyślne>>; Kodeks karny..., red. M. Królikowski, jw., s. 861. W istocie będzie to prowadziło do uchylenia odpowiedzialności za szereg zbrodni prawa międzynarodowego, które mogą zostać popełnione tylko umyślnie.
  109. Prawo karne materialne. Część ogólna i szczególna, red, M. Bojarski, Warszawa 2010, s. 185 i nast.; Kodeks karny. Komentarz, red. T. Bojarski, Warszawa 2011, s. 93–95; W. Wróbel, A. Zoll: Polskie prawo karne. Część ogólna, Kraków 2010, s. 381–387.
  110. <<Przede wszystkim będzie to dotyczyć a) dostępności dla sprawcy świadomości o możliwości realizacji znamion typu przestępstwa (…); b) zdolności do dokonania prawidłowej oceny prawdopodobieństwa wystąpienia następstw konkretnego zachowania, obiektywnie ocenianych jako typowe, normalne; c) dostępności wymogu ostrożności wyznaczonego wobec podmiotu działającego w konkretnych okolicznościach lub zdolności do konkretyzacji reguły ostrożności wiążącej w danych okolicznościach; d) dostępności posiadania odpowiednich informacji o stanie prawnym>>; Kodeks karny..., red M. Królikowski..., jw., s. 863.
  111. J. Izydorczyk, M. Królikowski, P. Wiliński, Podstawy..., jw., . s. 196.
  112. <<If the facts were such as would justify the action by the exercise of judgment, after giving consideration to all the factors and existing possibilities, even though the conclusion reached may have been faulty, it cannot be said to be criminal. After giving careful consideration to all the evidence on the subject, we are convinced that the defendant cannot be held criminally responsible although when viewed in retrospect, the danger did not actually exist>> Hostage Case, Trial of War Criminals Before The Nuremberg Military Tribunal, Vol. IX. Norymberga 1946–1949, s. 1296.
  113. <<The “Rendulic Rule” adopted by post-World War II war crimes trials employs a “reasonable commander” standard for liability in this area – if a reasonable commander would conclude an attack to be lawful based on the information they have or should have access to, then there is no criminal liability if it results in disproportionate civilian casualties>>; oświadczenie D.W Glazera przed Komisją Bezpieczeństwa Narodowego i Spraw Zagranicznych Izby Reprezentantów Stanów Zjednoczonych na temat Examing The Legality Of Unmannd Targeting, 28 kwietnia 2010 r. http://www.fas.org/irp/congress/2010_hr/042810glazier.pdf (dostęp 6.06. 2012); F. Forest Martin, International Human Rights And Humanitarian Law: Treaties, Cases And Analysis, Nowy Jork 2006, s. 536.
  114. N. Hayashi, The Role of Jugdes in Identifying the Status of Combatants,, [w :] Acta Societatis Martensis 2006 s.86 http://www.martens.ee/acta/2/069-092_Hayashi.pdf (dostęp 6.05.2012).
  115. Y. Sandoz. C. Swiniarski, B. Zimmerman: Commentary on the Additional Protocols of 8 June 1977 to the Geneva Conventions of 12 August 1949, Genewa: 1987, s. 683–684.
  116. Jensen, Eric Talbot. "Unexpected Consequences From Knock-On Effects: A Different Standard for Computer Network Operations?, "American University International Law Review” 18, nr 5/2003 s. 1183.
  117. Art. 29 k.k. << Nie popełnia umyślnie czynu zabronionego, kto pozostaje w błędzie co do okoliczności stanowiących jego znamię>>; Kodeks karny... red M. Królikowski..., jw., s. 860.
  118. Proceedings 8 March – 23 March 1946,Trial of War Criminals Before The Nuremberg Military Tribunal, Vol. IX. Norymberga 1946–1949, s. 562.
  119. M. Emmerling: Luftwaffe..., jw., s. 20.
Zacytuj dokument
-